Chiến thuật đăng ký nguyện vọng đại học 2026: Chừa "đường lùi" và ưu tiên chương trình nền tảng

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) được dự báo sẽ làm thay đổi gần 40% kỹ năng nghề nghiệp vào năm 2030, tiêu chí định hướng tương lai đã chứng kiến một sự dịch chuyển lớn.

Thay vì mải mê chạy theo những ngành học được gắn mác hào nhoáng hay mang độ "hot" nhất thời trên thị trường, giới trẻ hiện nay cần ưu tiên hàng đầu cho khả năng thích ứng và kỹ năng làm việc song hành cùng công nghệ.

Sự dịch chuyển của thị trường lao động và kỹ năng cốt lõi trước làn sóng AI

VietNamnet dẫn thông tin từ báo cáo Tương lai việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) phối hợp cùng UNESCO, Navigos Group và CareerViet công bố vào tháng 6/2026 đã phác họa một bức tranh toàn cảnh mang tính hai mặt về nguồn nhân lực.

Khảo sát từ hơn 1.000 doanh nghiệp lớn đại diện cho hơn 14 triệu lao động tại 55 nền kinh tế chỉ ra rằng, đến năm 2030, các xu hướng công nghệ, kinh tế và chuyển đổi xanh sẽ tạo ra 170 triệu việc làm mới, đồng thời khiến 92 triệu vị trí cũ biến mất, qua đó ghi nhận mức tăng ròng 78 triệu việc làm.

Sự phát triển vũ bão của công nghệ đang buộc các doanh nghiệp phải thay đổi cách thức vận hành, với 86% trong số đó tin rằng trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra những cuộc cách mạng thực sự trước thềm thập kỷ mới.

Đáng chú ý, trung bình 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động hiện tại sẽ bị thay đổi hoặc trở nên lỗi thời chỉ trong giai đoạn từ nay đến năm 2030.

Mặc dù AI có thừa khả năng đảm nhận phần lớn các khối công việc văn phòng mang tính lặp lại, những kỹ năng mang tính "đặc quyền" của con người như tư duy phân tích, sự sáng tạo, khả năng phục hồi và tinh thần học tập suốt đời vẫn giữ một vị thế độc tôn không thể thay thế.

Điển hình là kỹ năng tư duy phân tích hiện đang được bảy trên mười doanh nghiệp đánh giá là yếu tố thiết yếu nhất đối với bất kỳ nhân sự nào.

Chia sẻ tại sự kiện Future Fest 2026, Tiến sĩ Lê Văn Chương, Trưởng khoa Kỹ thuật Y học thuộc Trường Đại học Văn Lang đã nhấn mạnh rằng thay vì lo lắng về việc trí tuệ nhân tạo có cướp đi công việc hay không, con người cần tập trung trả lời câu hỏi bản thân phải xuất sắc hơn ở điểm nào khi máy móc ngày càng thông minh.

Ông khẳng định AI có thể đóng vai trò như một bộ não thứ hai, nhưng trái tim và những xúc cảm sâu sắc thì mãi mãi thuộc về con người.

Lựa chọn nguyện vọng thông minh

Nhìn nhận thực tế tại thị trường Việt Nam, nguồn cung nhân lực cho các khối ngành công nghệ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt hết sức trầm trọng.

Theo Báo cáo Đánh giá mức độ sẵn sàng về AI của UNESCO năm 2025, cả nước hiện chỉ có khoảng 5.000 đến 7.000 kỹ sư trí tuệ nhân tạo, đi kèm với vỏn vẹn 300 chuyên gia đạt trình độ tiến sĩ hoặc sau tiến sĩ.

Ngành công nghệ thông tin nói chung dự kiến thiếu hụt từ 150.000 đến 200.000 lao động mỗi năm, trong khi nguồn nhân lực AI hiện tại mới chỉ đáp ứng được khoảng một phần mười nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp.

Báo cáo này cũng thẳng thắn chỉ ra một nghịch lý rằng thị trường không thiếu người đăng ký theo học công nghệ, nhưng lại đặc biệt khan hiếm những nhân sự sở hữu khả năng thực hành và làm việc trực tiếp với các mô hình trí tuệ nhân tạo. Rất nhiều chương trình đào tạo hiện nay vẫn còn mang nặng tính hàn lâm, lý thuyết và thiếu vắng sự gắn kết liên ngành cần thiết.

Phân tích sâu hơn về sự dịch chuyển giá trị nghề nghiệp, Tiến sĩ Đặng Khánh Hưng, Phó trưởng bộ môn Mạng máy tính và IoT tại Trường Đại học Văn Lang nhận định rằng trong một tương lai khi AI có thể tự động viết phần lớn các dòng mã lập trình, giá trị cốt lõi của một kỹ sư sẽ nằm ở kiến trúc, thiết kế và tư duy hệ thống thay vì kỹ năng gõ code thuần túy.

Chính vì thế, quyết định chọn ngành ở cột mốc mười tám tuổi không phải là một bản án đóng khung cả cuộc đời.

Trong một thế giới mà 39% kỹ năng sẽ thay đổi chỉ sau mỗi năm năm, bất kỳ ai cũng sẽ phải đối mặt với việc học lại và xoay trục sự nghiệp, kể cả khi họ đã có những lựa chọn hoàn hảo từ ban đầu. Tấm bằng đại học chỉ đóng vai trò như một cánh cửa mở ra những cơ hội đầu tiên, còn chặng đường đi xa đến đâu hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực tự vận động của mỗi cá nhân.

Theo thông tin trên tờ Thanh niên Việt, để đưa ra quyết định sáng suốt nhất, các thí sinh cần ưu tiên lựa chọn ngành học dựa trên năng lực cốt lõi thay vì độ "hot", đồng thời xem xét kỹ lưỡng các chương trình đào tạo có chú trọng rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và năng lực số.

Việc kiểm tra hàm lượng trí tuệ nhân tạo trong chương trình học thông qua các học phần ứng dụng, đạo đức công nghệ, dự án liên ngành hay cơ hội thực hành trên hệ thống dữ liệu thực tế cũng là một bước đi không thể bỏ qua.

Về mặt chiến thuật xét tuyển, các sĩ tử nên sắp xếp 15 nguyện vọng theo đúng thứ tự ưu tiên thực sự của bản thân, bởi hệ thống sẽ chỉ ghi nhận trúng tuyển ở một nguyện vọng cao nhất đủ điều kiện.

Cuối cùng, một chiến lược khôn ngoan luôn cần có những phương án lùi linh hoạt thông qua việc đan xen thêm các chương trình đào tạo mang tính nền tảng rộng, giúp sinh viên dễ dàng chuyển hướng và làm chủ sự nghiệp trong tương lai.

Những mốc thời gian quan trọng sau khi biết điểm thi tốt nghiệp THPT 2026

Từ 2/7 đến 17h ngày 14/7, thí sinh đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng xét tuyển.

Ngày 8/7, hoàn thành cung cấp ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào ngành đào tạo giáo viên, sức khỏe, pháp luật.

Từ ngày 15/7 đến 17h ngày 21/7, thí sinh nộp lệ phí xét tuyển trực tuyến.

Từ ngày 4/8 đến 17h ngày 10/8, các đơn vị của Bộ Giáo dục và Đào tạo xử lý nguyện vọng trên hệ thống.

Trước 17h ngày 13/8, các cơ sở đào tạo thông báo thí sinh trúng tuyển đợt 1.

Trước 17h ngày 21/8, thí sinh hoàn thành việc xác nhận nhập học trực tuyến đợt 1.

Từ tháng 8 đến tháng 12/2026, các cơ sở đào tạo xét tuyển các đợt tiếp theo và cập nhật danh sách thí sinh trúng tuyển và nhập học.