Ăn nấm hái trong rừng, nhiều người suy gan, suy đa tạng nguy kịch

Không phải là câu chuyện mới nhưng những ca ngộ độc nấm rừng lại luôn tái diễn ở các vùng núi, vùng sâu vùng xa với hậu quả đặc biệt nặng nề. Điều đáng nói, phần lớn nạn nhân đều tin rằng mình đang ăn “nấm sạch của rừng”, thứ thực phẩm quen thuộc đã gắn bó nhiều năm với cuộc sống người dân miền núi.

Theo tin tức từ Bệnh viện Bạch Mai, mới đây, tại xã Phiêng Pằn, tỉnh Sơn La đã xảy ra vụ ngộ độc nấm amatoxin với 6 người mắc. Một bệnh nhân sinh năm 2010 đã tử vong tại nhà trước khi kịp tới bệnh viện. 5 người đã được Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La chuyển xuống Bệnh viện Bạch Mai. Tất cả 5 người đều bị tổn thương đường tiêu hóa, 4 bệnh nhân bị viêm gan, suy gan, trong đó 1 bệnh nhân bị suy đa tạng mặc dù đã điều trị tích cực nhưng không qua khỏi.

Chỉ từ một bữa canh nấm hái trong rừng

Theo thông tin từ Trung tâm Chống độc, khoảng trưa ngày 2/5/2026, 5 bệnh nhân cùng một số người thân ăn canh nấm rừng màu trắng, do bệnh nhân L.T.P (62 tuổi) hái trong rừng mang về nấu ăn. Theo các bác sỹ, đây là loài nấm độc chứa độc tố amatoxin, ở Việt Nam có nấm độc trắng hình nón (Amanita virosa) hoặc nấm độc tán trắng (Amanita verna) - 2 loại nấm độc nguy hiểm nhất ở Việt Nam.

Sau ăn khoảng 12-24 giờ, các bệnh nhân bắt đầu xuất hiện đau bụng, buồn nôn, nôn và tiêu chảy dữ dội. Khi nhập viện tại Sơn La, nhiều người đã trong tình trạng mất nước nặng, suy gan cấp, suy thận cấp và nhanh chóng được chuyển xuống Bệnh viện Bạch Mai.

Tại Trung tâm Chống độc, các bác sĩ lập tức hồi sức, giải độc, lọc máu tăng thải độc. Tuy nhiên, diễn biến bệnh cực kỳ phức tạp.

BSNT. Nguyễn Tiến Đạt - Trung tâm Chống độc cho biết, bệnh nhân L.T.P bị suy gan tối cấp, suy tim, tụt huyết áp, suy thận, hôn mê gan, phù não, men gan tăng trên 7.000 U/L - cao gấp hàng trăm lần bình thường. Mặc dù đã được điều trị hết sức, bao gồm cấp cứu hồi sức, các thuốc giải độc, lọc máu kết hợp nhiều phương pháp, nhưng vẫn diễn biến nặng nhanh chóng, cận kề tử vong. Gia đình đã xin đưa bệnh nhân về tối 6/5.

3 bệnh nhân khác gồm 2 nữ giới 25 tuổi và 20 tuổi, 1 trẻ 60 tháng tuổi cũng rơi vào viêm gan nặng, suy gan, phải điều trị tích cực, đang có xu hướng cải thiện. 1 bệnh nhân nam giới 35 tuổi bị bị tổn thương đường tiêu hóa, đã khỏi và ra viện.

Thêm một vụ ngộ độc nữa cũng rất thương tâm, theo thông tin từ BVĐK tỉnh Sơn La, tại địa bàn tỉnh Sơn La cũng trong ngày 4/5/2025 có hai trẻ là hai chị em, bị ngộ độc sau khi ăn nấm. Người chị 15 tuổi đã tử vong. Các biểu hiện ngộ độc phù hợp với ngộ độc nấm độc amatoxin.

“Nấm trắng, sạch, nhìn rất ngon” lại là loại nguy hiểm nhất

Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai nguyên nhân của tất cả các vụ ngộ độc nấm hiện nay đều bắt nguồn từ việc người dân hái nấm mọc hoang trong rừng về ăn.

“Các loại nấm độc hiện nay chia thành hai nhóm chính: Nhóm gây ngộ độc sớm và nhóm gây ngộ độc muộn”, TS.BS Nguyên phân tích.

Với nhóm gây ngộ độc sớm, triệu chứng thường xuất hiện trong vòng 6 giờ sau ăn. Người bệnh có thể nôn, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí có biểu hiện thần kinh, tim mạch. Tuy nhiên, nếu được cấp cứu kịp thời, gần như tất cả các trường hợp sẽ qua khỏi. Nguy hiểm nhất là nhóm gây ngộ độc muộn - cũng chính là nhóm bệnh nhân ở Sơn La đã ăn phải.

“Đây là những loại nấm màu trắng, nhìn sạch sẽ, rất hấp dẫn, trông giống nấm ăn bình thường. Độc tố amatoxin có trong nấm gây ngăn cản quá trình tổng hợp protein, đây là vật liệu chính để xây dựng nên tế bào, do đó không thể tạo nên tế bào mới thay thế cho các tế bào cũ đang liên tục già cỗi chết đi. Quá trình thay thế này diễn ra liên tục và rất nhanh ở các cơ quan có tốc độ hoạt động và chuyển hóa cao như niêm mạc ruột, gan, thận, tim, não, máu. Do đó độc tố amatoxin vào cơ thể thì đi đến đâu gây tổn thương đến đó. Bắt đầu ở đường tiêu hóa vừa hấp thu, vừa gây tổn thương, chết niêm mạc ruột (biểu hiện ỉa chảy, đau bụng, nôn rất nhiều), rồi đến gan bị nặng nhất, thận, tim, não,… cực kỳ dữ dội mà chúng ta vẫn gọi là tối cấp, bạo phát và đây thực sự là một bạo bệnh”, TS.BS Nguyên cảnh báo.

Theo chuyên gia, diễn tiến qua 3 giai đoạn rất điển hình. Giai đoạn đầu xuất hiện muộn, phải sau ăn hơn 6 giờ, người bệnh đau bụng, nôn, tiêu chảy dữ dội kéo dài khoảng một ngày. Sau đó là giai đoạn “im lặng” - khi các triệu chứng tiêu hóa giảm dần, người bệnh tưởng đã khỏi. Nhưng thực tế lúc này gan đang bị phá hủy âm thầm.

“Nhiều trường hợp ở giai đoạn này bệnh nhân thấy đỡ, thậm chí có thể được cho về. Nhưng chỉ sau đó không lâu sẽ quay lại viện trong tình trạng suy gan, suy thận, hôn mê và tử vong. Giai đoạn 3 chính là giai đoạn cuối với biểu hiện rầm rộ với tổn thương, suy đa tạng”, TS.BS Nguyên cho biết.

Qua các vụ ngộ độc nấm amatoxin, Trung tâm Chống độc đã ước tính tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%, kể cả khi đã được hồi sức tích cực.

Sai lầm chết người: nghĩ nấm rừng là “thực phẩm tự nhiên”

Theo các bác sĩ, nhiều người dân, cả ở miền xuôi lẫn vùng cao, người dân vẫn giữ thói quen hái nấm mọc tự nhiên trong rừng để làm thức ăn. Không ít người hiểu sai rằng nấm do ông bà từng ăn thì sẽ an toàn, hoặc cho rằng nấm động vật ăn không sao là nấm lành.

Tuy nhiên, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên khẳng định, việc phân biệt nấm độc và không độc bằng mắt thường gần như không thể, kể cả với người có kinh nghiệm.

“Không có cách dân gian nào giúp nhận biết chính xác nấm độc. Nấm độc và nấm ăn được có thể giống nhau gần như hoàn toàn”, ông nhấn mạnh.

Các chuyên gia chống độc cho biết, nếu vừa ăn nấm xong và người bệnh còn tỉnh táo, có thể gây nôn sớm để giảm hấp thu độc tố. Trường hợp nôn, tiêu chảy nhiều cần bù nước, bù điện giải. Tuy nhiên, với các loại nấm gây ngộ độc muộn như amatoxin, các biện pháp sơ cứu ban đầu không có tác dụng do khi đã biểu hiện ngộ độc thì đã quá muộn, quá 6 giờ sau ăn, khí đó nấm và các độc tố đã đi sâu xuống ruột và hấp thu vào cơ thể, gây nôn hay rửa dạ dày không có tác dụng.

“Điều quan trọng nhất là bệnh nhân phải được đưa tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt, đặc biệt là các bệnh viện có khả năng hồi sức chống độc chuyên sâu”, TS.BS Nguyên khuyến cáo.

Theo Trung tâm Chống độc, để phòng tránh các vụ ngộ độc thương tâm, các bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không hái các loại nấm mọc hoang dại để ăn, kể cả khi chúng có vẻ ngoài “sạch”, “đẹp”, “quen mắt” hay từng ăn trước đó.

Các loài nấm thường mọc nhiều nhất vào giai đoạn mùa xuân ở miền Bắc khi bắt đầu có mưa. Năm nay vụ ngộ độc nấm này xảy ra hơi muộn do mùa xuân năm nay mát hơn và mưa muộn.

“Có lẽ ngoại lệ duy nhất là mộc nhĩ. Còn lại, tốt nhất không sử dụng bất kỳ loại nấm rừng tự mọc nào làm thực phẩm”, TS.BS Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh.