AI tạo ra 16 virus chưa từng tồn tại: Đột phá y học đi kèm nỗi lo an ninh sinh học?

Theo Sức Khoẻ & Đời Sống, công trình nghiên cứu mang tính cột mốc được công bố trên tạp chí Science hôm 6/8, cho thấy nhóm chuyên gia thuộc Đại học Stanford và Viện Arc tại California (Mỹ) đã huấn luyện mô hình AI mang tên Evo trên hàng nghìn tỷ đơn vị di truyền lấy từ hàng triệu loài động thực vật, vi sinh vật và virus. 

Sau đó, họ tập trung vào bacteriophage phiX174 - một loại virus thực khuẩn đã được giới khoa học nghiên cứu suốt gần 1 thế kỷ qua và chỉ chuyên tấn công vi khuẩn E. coli, rồi yêu cầu mô hình tạo ra các phiên bản mới của bộ gen virus này.

Từ hàng nghìn trình tự do AI đề xuất, các nhà khoa học chọn ra gần 300 trình tự để tổng hợp thành phân tử DNA rồi đưa vào vi khuẩn. 

Kết quả là có 16 virus hoàn toàn mới xuất hiện, có khả năng nhân lên và tiêu diệt vi khuẩn chủ. Một số thậm chí nhân bản nhanh hơn virus tự nhiên gốc và có thể vượt qua sự kháng cự của các chủng E. coli đã kháng phage thông thường.

Các virus do AI tạo ra không gây hại cho con người vì chúng chỉ tấn công vi khuẩn. Nhóm nghiên cứu chủ động loại bỏ toàn bộ dữ liệu về virus nhiễm người, động vật, thực vật và nấm khỏi quá trình huấn luyện nhằm hạn chế rủi ro. 

Theo nghiên cứu, kho dữ liệu gien đã giúp AI học được các ràng buộc tiến hóa của các bộ gien tự nhiên. Tuy nhiên, các nhà khoa học phát hiện một trong những virus mới có một đặc điểm cách biệt rất xa về mặt tiến hóa, cho thấy AI đã tạo ra những thay đổi mà quá trình tiến hóa tự nhiên có thể phải mất hàng triệu năm mới chứng minh là khả thi.

Các thử nghiệm cho thấy hỗn hợp các virus mới có thể vượt qua tình trạng kháng kháng sinh ở một số chủng E. coli, điều mà một hỗn hợp tương đương gồm các thể thực khuẩn có nguồn gốc tự nhiên không làm được.

Theo các nhà nghiên cứu, kết quả này mở ra con đường phát triển các liệu pháp thể thực khuẩn có khả năng thích ứng và bền vững để chống những mầm bệnh tiến hóa nhanh.

Đây được xem là cột mốc khoa học đáng chú ý, trong bối cảnh các nhà nghiên cứu đang chạy đua nhằm đối phó với tình trạng kháng thuốc ngày càng gia tăng ở các vi khuẩn như E. coli.

Giáo sư sinh học hệ thống Jordi García Ojalvo tại Đại học Pompeu Fabra ở Barcelona nhận định: “Đây là bước đột phá quan trọng”.

Tuy nhiên, thành tựu này cũng đi kèm nhiều băn khoăn, theo Báo Tin Tức & Dân Tộc. Trong một bài viết đi kèm cũng được đăng trên Science, các bác sĩ thuộc Trung tâm An ninh Y tế Johns Hopkins cảnh báo: “Mặc dù mở ra nhiều triển vọng cho các ứng dụng trong khoa học sự sống, nhưng nghiên cứu này cũng đặt ra những câu hỏi cấp bách về an toàn sinh học và an ninh sinh học”.

“Khả năng tạo ra bộ gien virus bằng AI tạo sinh hiện đã tồn tại, nhưng các cơ chế quản trị để bảo đảm công nghệ này được định hướng an toàn thì vẫn chưa theo kịp”, vị chuyên gia viết. 

Nhóm nghiên cứu đã trực tiếp đề cập đến các vấn đề an ninh sinh học trong công trình của mình. Tuy nhiên, các bác sĩ tại Johns Hopkins cho rằng họ đã xem xét các vấn đề về an toàn và an ninh sinh học một cách thận trọng hơn so với phần lớn các nhà phát triển những mô hình AI sinh học mạnh hiện nay.